mainstand

Grand Stand

ความเชื่อและวัฒนธรรม : เหตุใดชื่อสโมสรฟุตบอลอาหรับจึงมักใช้ชื่อซ้ำๆกัน



เมื่อการที่มีทีมชื่อเหมือนกันในชาติอาหรับไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่กลับแฝงไปด้วยเบื้องหลังที่ลึกซึ้ง


 

หลายปีที่ผ่านมา ชื่อของสโมสรจากตะวันออกกลาง เป็นที่รู้จักในหมู่แฟนบอลชาวไทยมากขึ้น หลังการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของศึก เอเอฟซี แชมเปียนส์ลีก ที่แบ่งกาดรแข่งขันเป็น 2 โซนซึ่งทำให้มีตัวแทนจากเอเชียฝั่งตะวันตกเข้าชิงชนะเลิศแน่นอนอย่างน้อยหนึ่งทีม

ชื่อของ อัล ฮิลาล รองแชมป์ ACL 2 สมัยจาก ซาอุดิอาระเบีย อัล ไอน์ ทีมแกร่งจาก ยูเออี หรือ อัล ซาดด์จาก กาตาร์ จึงเข้ามาอยู่ในโสตประสาทของแฟนบอลมากขึ้น อีกทั้งการที่มีนักเตะชื่อดังจากยุโรป ย้ายมาค้าแข้งในลีกอาหรับอย่างต่อเนื่อง ก็ทำให้ชื่อของสโมสรเหล่านี้คุ้นหูไม่น้อย

อย่างไรก็ดี การแบ่งโซนของ ACL ทำให้บางครั้งเราอาจได้เห็นสโมสรที่มีชื่อเหมือนกัน ต้องโคจรมาพบกันเองจนต้องวงเล็บด้านหลังว่าเป็นทีมของประเทศไหน ดังเช่นเมื่อปี 2017 ที่อัล อาห์ลีจาก ซาอุดิอาระเบีย ต้องดวลกับ อัล อาห์ลี ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ในรอบ 16 ทีมสุดท้าย    

เหตุการณ์ชื่อซ้ำไม่ใช่เคสเดียวที่เกิดขึ้น เมื่อมีสโมสรในโลกอาหรับมากมายที่มีชื่อเหมือนกัน ที่บางชื่ออาจจะมีถึง 4-5 ทีม เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น ร่วมหาคำตอบไปพร้อมกับ Main Stand

 

 

ฟุตบอลของโลกอาหรับ

ท่ามกลางทะเลทรายเวิ้งว้างสุดลูกหูลูกตา ในสภาวะอากาศที่แห้งแล้งใกล้กับเส้นศูนย์สูตร เป็นที่ตั้งของกลุ่มประเทศ “อาหรับ” พวกเขามีชาติพันธุ์ ภาษา และวัฒนธรรมที่ใกล้เคียงกัน รวมไปถึงศาสนา ที่ส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม


Photo : www.airfrance.fr

อาหรับมีกลุ่มของตัวเองที่เรียกว่า “สันนิบาตอาหรับ” ที่ก่อตั้งขึ้นในปี 1945 โดยมีอียิปต์เป็นตัวตั้งตัวตี พวกเขามีสมาชิกทั้งหมด 22 ประเทศ ที่มีที่ตั้งอยู่ในคาบสมุทรอาหรับ เอเชียตะวันตก และแอฟริกาเหนือ

อันที่จริงคำว่าอาหรับ ในภาษาเซมิติก แปลว่า ทะเลทราย หรือผู้อาศัยอยู่ในทะเลทราย ซึ่งก็ตรงตัวสำหรับพวกเขา เพราะประเทศในกลุ่มส่วนใหญ่มีพื้นที่เป็นทะเลทราย ในขณะเดียวกันคำว่าอาหรับยังสามารถแปลได้ว่าเร่ร่อน เนื่องจากในอดีตพวกเขาดำรงชีพแบบเร่ร่อน

ชาวอาหรับ ได้มีโอกาสรู้จักฟุตบอลเป็นครั้งแรกในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 จากการนำเข้ามาของเจ้าอาณานิคม ก่อนหน้านี้กีฬาที่เป็นที่นิยมของพวกเขาคือมวยปล้ำและขี่ม้า เนื่องจากสามารถเล่นได้ในทุกสภาวะอากาศและภูมิประเทศ

ตามบันทึกในประวัติศาสตร์ อียิปต์ น่าจะเป็นอาหรับชาติแรกที่ได้รู้จักกับฟุตบอล จากอังกฤษที่นำมาเผยแพร่ ผ่านทาง กะลาสีเรือ พ่อค้า ครู และวิศกร ก่อนที่มันจะได้รับความนิยมไปทั่วดินแดน


Photo : hiveminer.com

อย่างไรก็ดี นอกจากความบันเทิงแล้ว ชาวอาหรับยังนำฟุตบอลไปใช้เป็นหนึ่งในเครื่องมือต่อต้านเจ้าของอาณานิคม หนึ่งในนั้นคือการก่อตั้งสโมสรเพื่อต่อกรกับทีมของผู้ปกครอง ที่เป็นเหมือนตัวแทนในการต่อสู้กับอำนาจจากต่างชาติ  

และมันก็ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งชื่อที่เป็นเอกลักษณ์ของพวกเขา

 

ข้อจำกัดทางวัฒนธรรม

นอกจากการใช้ชื่อเมืองมาเป็นชื่อสโมสรเหมือนที่ทีมจากยุโรปชอบทำกัน การนำสัตว์มาตั้งเป็นชื่อสโมสรกีฬา อย่าง


Photo : hiveminer.com

แอตแลนตา ฮอกส์ ที่มีคำว่าเหยี่ยว หรือ เมมฟิส กริซลีย์ ที่มีชื่อของหมี ก็เป็นสิ่งที่พบเห็นได้บ่อยครั้ง แต่สำหรับชาติในอาหรับแล้ว เรื่องนี้ถือเป็นสิ่งที่ไม่นิยมทำกัน

ตามความเชื่อของศาสนาอิสลาม พวกเขาจะไม่กราบไหว้หรือบูชารูปเคารพใดเด็ดขาด เช่นเดียวกันกับภาพพิมพ์และรูปปั้นรูปสัตว์ ก็เป็นสิ่งต้องห้าม

“ถ้าสังเกตอาหรับจะไม่ค่อยเอาสัตว์มาตั้งเป็นชื่อ หรือเป็นสัญลักษณ์” ธนะ วงษ์มณี บรรณาธิการบริหาร โกล ประเทศไทย กล่าวเริ่มกับ Main Stand

“อันนี้พื้นฐานเลย อิสลามไม่สนับสนุนให้พิมพ์ภาพ ปั้นรูปสิ่งมีชีวิต ถ้าจำได้ ตอนประชุมอาเซียน 2552 เสื้อที่ไทยทำแจกจะพิมพ์ลายสัตว์ประจำชาติ ยกเว้นมาเลเซียที่ให้เสื้อลวดลายอื่นแทน เพราะมันเชื่อมโยงกับการไม่บูชารูปเคารพ”

ในขณะเดียวกัน สัตว์ในจินตนาการ ก็เป็นสิ่งต้องห้ามสำหรับชาวมุสลิมเช่นเดียวกัน ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้สโมสรในโลกอาหรับจะไม่มีทีมไหนที่ใช้ชื่อมาจากสัตว์หรือสัตว์ในจินตนาการ แม้แต่ทีมเดียว ส่วนสัญลักษณ์อาจจะมีบ้างเป็นประปราย

“คืออิสลามไม่เชื่อพวกนี้ครับ โลกนี้มีคน แล้วก็มี ญิน (djinn) เป็นสิ่งมีชีวิตธาตุไฟ ทั่วไปแล้วเรามองไม่เห็น แต่มันแปลงตัวมาให้เราเห็นได้ อาจจะอยากแกล้งหรืออะไร ในพันหนึ่งราตรีก็กลายเป็น จินนี่ นั่นแหละ”

ในเมื่อชื่อสัตว์ก็ไม่ได้ พืชที่ดูดีก็มีน้อย แล้วต้นกำเนิดในอดีตล่ะใช้ได้ไหม?

 

การสร้างชาติ

ในอดีตสมัยที่ชนชาติอาหรับยังไม่ได้ค้นพบน้ำมัน พวกเขาเป็นเพียงชนเผ่ายากจน ดำรงชีวิตด้วยการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ และต้องร่อนเร่พเนจรหาที่ทำกินไปเรื่อยๆ เพื่อเอาตัวรอดจากสภาพภูมิประเทศและอากาศที่โหดร้าย


Photo : cairoscene.me

ชาติหลายชาติในกลุ่มประเทศอาหรับ จึงถือกำเนิดมาจากการที่เผ่าหลายเผ่ามาร่วมกัน ก่อนประกาศเอกราชเป็นประเทศ ซึ่งเป็นช่วงเดียวกันกับการก่อตั้งทีมฟุตบอลในพื้นที่นั้น

หลายทีมจึงก่อตั้งขึ้นตั้งแต่สมัยยังไม่เป็นประเทศ ตัวอย่างเช่น อัล อาห์ลี ของอียิปต์ ที่ถือกำเนิดขึ้นมาในปี 1907 ตอนยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ หรือ อัล อิตติฮัด ของซาอุดิอาระเบีย ที่ก่อตั้งในปี 1927 ก่อนการก่อตั้งอาณาจักรถึง 5 ปี

ทำให้การตั้งชื่อในสมัยนั้น นอกจากไม่ใช้สัตว์มาตั้งเป็นชื่อแล้ว ยังหลีกเลี่ยงการนำชื่อหรือสัญลักษณ์ของเผ่าในอดีตเพื่อหลีกเลี่ยงความรู้สึกไม่ดีต่อกัน เนื่องจากสมัยก่อน อาจจะเคยรบราฆ่าฟันกันมาก่อน

“เพราะในสังคมมาจากหลายเผ่า เป็นร้อยเผ่าในบางกรณี สโมสรระดับชาติจริงๆ เขาก็จะไม่อิงเผ่าใดเผ่าหนึ่ง เรียกว่าไม่ให้น้อยใจ คือคนเผ่า A ไม่อยากญาติดี กับตัวแทนเผ่า B แน่นอน เพราะในโลกชนเผ่าคือมันเคยฆ่ากันมาก่อน”  ธนะกล่าวต่อ

สิ่งนี้ยังเกี่ยวพันไปถึงความสำนึกในความเป็นชาติ เนื่องจากในช่วงแรกของการก่อตั้งประเทศ คนส่วนใหญ่ยังคงมีความรู้สึกว่าตัวเองมาจากเผ่าไหน การเลี่ยงนำชื่อเผ่ามาตั้งเป็นชื่อสโมสรก็เป็นหนึ่งในวิธีที่ทำให้ความรู้สึกเกี่ยวกับเผ่าลดลง


Photo : billthenavigator.blogspot.com

“อาหรับเริ่มรวมเป็นชาติแล้วในเวลาที่เอาระบบชมรมกีฬาเข้ามา กำลังพยายามสร้างสำนึก จินตนาการ ความเป็นชาติกันอยู่ มันอ่อนไหวกว่าสังคมไทย เรื่องการประกาศความเป็นวัฒนธรรมย่อยในไทยมันเปิดกว้างกว่ามาก” ธนะอธิบาย

“พวกเขาจึงต้องไม่ไปเปิดปมนั้น เขาตกลงกันว่าเลิกแล้วต่อกัน แล้วอยู่ใต้ธงเดียวกัน เราไม่แยกแล้วนะ ว่าฉันอบูนาซิร ฉันอัลกออิม อะไรแบบนี้ อยู่ๆ มี อบูนาซิร เอฟซี ไม่สวยแน่นอน สุดท้ายมันก็เหลือสัญลักษณ์ เหลือคุณค่าให้เลือกใช้ไม่เยอะ”

เมื่อสัตว์ไม่ได้ สัตว์ในจินตนาการก็ไม่มี แถมชื่อเผ่าก็ไม่ได้ ตัวเลือกของชาวอาหรับจึงเหลือเพียงไม่กี่อย่างเท่านั้น

แล้วอะไรบ้างที่พวกเขานิยมใช้?

 

สโมสรชื่อโหล

ด้วยวัฒนธรรมและความเชื่อ ทำให้ชาวอาหรับมีข้อจำกัดอย่างมากในการตั้งชื่อ จึงทำให้พวกเขามักจะเลือกคำที่มาจากธรรมชาติอย่าง ท้องฟ้า ผืนน้ำ พระจันทร์ มาตั้งเป็นชื่อสโมสร  


Photo : www.horyou.com

ทำให้ชื่อสโมสรในประเทศหนึ่ง กลับมีชื่อไปโผล่ในอีกประเทศหนึ่ง ตัวอย่างเช่น สโมสร อัล ฮิลาล ที่แปลว่า “พระจันทร์เสี้ยว” ที่มีทั้งใน ซาอุดิอาระเบียและซูดาน หรือ อัล ชาบาบ ที่แปลว่า “หนุ่มสาว” ที่มีทั้งในยูเออีและซาอุอาระเบีย

คำที่เป็นนามธรรม ก็เป็นกลุ่มคำที่ได้รับความนิยมไม่แพ้กัน จึงทำให้มีสโมสรที่ชื่อว่า อัล อาห์ลี ที่แปลว่า “ชาติ” อยู่มากมายเต็มไปหมด ทั้งในอียิปต์ ซาอุดิอาระเบีย กาตาร์ เยเมน ยูเออี และ ลิเบีย เช่นเดียวกับ อัล อิตติฮัด ที่มีความหมายว่า “เอกภาพ” อยู่ในลีกของ ลิเบีย ซีเรีย อียิปต์ และ ซาอุฯ


Photo : www.thenational.ae

“ชาวอาหรับดูน้ำดูฟ้าก็เอามาตั้งชื่อ อะไรที่ผูกโยงคุณค่าในอิสลามจะมีพลัง ชะบ๊าบนี่ใช่เลย กิจกรรมชมรมกีฬา ทำเพื่อสร้างพลังให้คนในช่วงวัยรุ่นได้รวมกันได้ทำสิ่งที่ดี อิสลามให้คุณค่าอันนี้ มันกำลังดี ผูกโยงแต่ไม่ผูกขาด” ธนะให้ความเห็น

“สมมติมี อัล มุมิน (ผู้ศรัทธา) อันนี้ไม่ดีแน่ คุณมุมิน แล้วเราล่ะ มันต้องไม่ผูกขาด ที่ดีคือแบบนั้น มันจะสร้างอารมณ์ร่วมได้ง่ายกว่า”  

ในขณะเดียวกัน คำที่มีความหมายในเชิงตัวแทนของสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ก็มีหลายทีมนำมาตั้งชื่อเช่นกัน เช่น อัล กอดิซิยาห์ ที่มีต้นกำเนิดมาจาก อัล กุดส์ ที่แปลว่าเยรูซาเล็ม ในภาษาอาหรับ ก็มีทีมนี้ทั้งในซาอุดิอาระเบีย และ คูเวต หรือสโมสร อัล อารบี ที่แปลว่าอาหรับ ก็มีอยู่ในลีกกาตาร์และ คูเวต เป็นต้น

“ชื่อของสโมสร อัล กอดิซิยาห์ มาจากคำว่าอัลกุดส์ ซึ่งแปลว่าเยรูซาเร็มในภาษาอาหรับ” ธนะอธิบาย

“ปกติเวลาละหมาด มุสลิมจะหันไปจุดที่ตกลงกันว่าคือกิบลัต (Qiblat) ปัจจุบันคือมัสยิดหะรอม ในมักกะห์ แต่นั่นเป็นกิบลัตที่สอง พระเจ้าใช้ให้เปลี่ยนมาทางนี้ระหว่างช่วงเวลาที่มุฮัมมัดมีชีวิตอยู่ กิบลัตแรกของมุสลิม คืออัลกุดส์ ซึ่งก็คือมัสยิดอัล-อักซอในเมืองเยรูซาเล็มนั่นเอง”

อย่างไรก็ดี แม้ว่าหลายชาติจะประสบปัญหาการตั้งชื่อจนทำให้ชื่อทีมซ้ำกัน แต่ก็มีบางชาติสามารถนำชื่อภาษาอังกฤษมาตั้งเป็นชื่อทีมได้ ที่เห็นได้ชัดคืออิหร่าน เนื่องจากก่อนการปฎิวัติอิสลามในปี 1978 พวกเขาเปิดรับวัฒนธรรมตะวันตกอย่างเต็มที่

“ในอิหร่านอาจจะไปได้ไกลกว่าที่อื่น มันมีความฝรั่งในตัวนิดนึง เพราะอิหร่านเคยเปิดรับตะวันตกสุดขั้วมาก่อน คือเตหะรานเมื่อก่อนอย่างกับยุโรปตะวันออก”

“มันก็เลยมีทีมแบบ แทร็คเตอร์ ซาซี แบบนี้ โดยบริษัทขายแทร็คเตอร์ จริงๆ ก็ดิบแหละ แต่ใจถึงกว่า อะไรก็ได้”


Photo : boxtoboxfootball.uk

เช่นเดียวกันกับสโมสรที่เกิดขึ้นในช่วงหลัง ที่เอาชื่อเมืองมาตั้งเป็นชื่อสโมสรได้อย่างไม่เคอะเขิน ทำให้มีทีมอย่าง อัล ไอน์ (ยูเออี) อัล ริยาด (ซาอุดิอาระเบีย) หรือ อัล รอยยาน (กาตาร์)

“หลังๆ ชื่อเมืองชาวอาหรับเขาก็เอามาตั้งเหมือนกัน โดยเฉพาะเมืองท่า เมืองพ่อค้าทั้งหลาย อันนี้มาจากว่าเขาไม่อยากแสดงคุณค่าทางศาสนาเท่าไหร่ เพราะคนต่างศาสนาก็มีไม่น้อย คริสเตียนก็มีเยอะอยู่นะในอาหรับ”

ปัจจุบัน แนวคิดเรื่องการตั้งชื่อพัฒนาไปมากทำให้หลายทีมสามารถอิสระในกำหนดชื่อทีมมากขึ้น หลายทีมตัดสินใจเปลี่ยนชื่อทีมที่ใช้มาอย่างยาวนาน หรือใช้สัญลักษณ์ที่เป็นสัตว์อยู่ในสโมสร


Photo : yahoo.com

ตัวอย่างที่เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้คือ เลควิยาห์ เอสซี ของกาตาร์ ที่เพิ่งถือกำเนิดขึ้นเมื่อปี 2009 เดิมชื่อ เลควิยาห์ คือชื่อสปอนเซอร์หลักของสโมสร ก่อนจะเปลี่ยนมาใช้ชื่อ อัล ดูอาฮิล ซึ่งนำมาจากเมืองดูอาฮิล ที่เป็นเมืองซึ่งเป็นฐานที่มั่นของสโมสร หรือ อัล อิตติฮัด ของซาอุดิอาระเบีย ที่เปลี่ยนมาใช้รูปเสือในโลโก้ในปี 2018  

“การเปิดกว้างเรื่องศาสนาก็เป็นคุณค่านึงของอิสลาม ในอาณาจักรอิสลาม ใครปฏิบัติ อะไรก็ได้ทั้งนั้น แค่ไม่สร้างความวุ่นวายในสังคมก็พอ”

 

แหล่งอ้างอิง

https://books.google.co.th/books?id=SS9aCwAAQBAJ&pg=PA65&lpg=PA65&dq=arab+football+duplicate&source=bl&ots=Ll_28syGMw&sig=ACfU3U0T7uuIfIyruzdsBpnPTlkZPMzjOQ&hl=th&sa=X&ved=2ahUKEwjEzdCW59jhAhWKuY8KHT3cD9AQ6AEwEXoECAYQAQ#v=onepage&q=arab%20football%20duplicate&f=false
https://books.google.co.th/books?id=9I_7CwAAQBAJ&pg=PA152&lpg=PA152&dq=name+of+sport+team+in+arab&source=bl&ots=AjPU86wMKy&sig=ACfU3U2OKOFe1znxxK_oy4CST_HVI9oTtw&hl=th&sa=X&ved=2ahUKEwjhnp_E2NPhAhWKtY8KHTIbB1EQ6AEwDXoECAcQAQ#v=onepage&q=name%20of%20sport%20team%20in%20arab&f=false
http://www.clubworldrankings.com/arab.htm
https://www.thebangkokinsight.com/131167/
https://gulfnews.com/sport/football/the-history-of-arab-nations-at-the-world-cup-1.2105382
http://threeandin.com/the-rising-influence-of-football-in-arabic-culture/
https://www.middleeasteye.net/big-story/football-second-religion-middle-east
https://www.publicpostonline.net/7707
https://www.thairath.co.th/content/253127
https://www.fairobserver.com/region/middle_east_north_africa/middle-east-football-more-than-game-32239/

 



ชื่นชอบบทความนี้ของ : มฤคย์ ตันนิยม ?

แชร์เลยหากคุณอยากแบ่งปันกับคนใกล้ตัว



บทความที่เกี่ยวข้อง